De gezonde basisschool van de toekomst

Gezonde lunch op school?

Wil je als basisschool werken aan een gezonde leeromgeving? Overweeg je een schoollunch in te voeren of te verbeteren? Dan vind je hier alles wat je nodig hebt:

Keuzehulp, welke lunchvorm past bij jullie school
Stappenplan, per variant een duidelijke aanpak
Inspiratie, voorbeelden uit de praktijk.

Keuzehulp

De keuzehulp hieronder laat de mogelijkheden overzichtelijk zien, zodat je eenvoudig kunt bepalen wat het beste past bij jullie school en leerlingen.

Keuze:

Gezonde Lunchtrommel

Leerlingen nemen een lunchtrommel van huis mee, samengesteld door ouders. De inhoud sluit aan bij het voedingsbeleid van de school.

Keuze:

Op school bereid

De school zorgt zelf voor een gezonde lunch voor alle leerlingen. Het menu volgt de Schijf van Vijf en het voedingsbeleid van de school. De maaltijden worden warm of koud aangeboden.

Keuze:

Extern bereid

Een cateraar of leverancier verzorgt de inkoop en bereiding. De maaltijden worden kant-en-klaar geleverd en/of verzorgd per kind of in schalen per klas, warm of koud.

Vergelijk hieronder de opties

Algemeen

Gezonde Lunchtrommel

De school heeft een voedingsbeleid of heeft afspraken/richtlijnen voor een gezonde lunch.
Ouders bepalen, binnen de afgesproken richtlijnen, zelf de inhoud van de lunchtrommel.
De school ziet toe op de inhoud van de lunchtrommels en spreekt ouders erop aan als deze afwijkt van de afspraken.

Op school bereid

Ouders worden ontzorgd.
Alle leerlingen krijgen hetzelfde aangeboden.
Leerlingen worden gestimuleerd om nieuwe smaken te proberen.
De school coördineert de inkoop en bereiding. Vrijwilligers, ouders of leerlingen kunnen helpen bij voorbereiding, begeleiding en opruimen.
De school beschikt over materialen zoals (koel)kasten, oven of magnetron, servies en bestek.
De school gaat zorgvuldig om met dieetwensen en allergieën.
De school volgt de regels voor voedselveiligheid (HACCP).

Extern bereid

Ouders worden ontzorgd.
Alle leerlingen krijgen hetzelfde aangeboden.
Leerlingen worden gestimuleerd om nieuwe smaken te proberen.
De cateraar, de school en/of vrijwilligers deelt de lunch uit en ruimt het op.
De school controleert of het menu past bij het voedingsbeleid van de school.
De cateraar houdt rekening met dieetwensen en allergieën.
De cateraar volgt de regels voor voedselveiligheid.

Tijdsinvestering school

Gezonde Lunchtrommel

Opstellen en actief uitdragen van afspraken over een gezonde lunchtrommel met het team en ouders.
Toezien op de inhoud van de lunchtrommels en ouders aanspreken als deze afwijkt van de afspraken.

Op school bereid

De inkoop van producten en eventueel gesprekken met een leverancier(s) en daar afspraken mee maken over de levering, inhoud, veiligheid, hygiëne en duurzaamheid.
Opstellen van menu's
Bereiden van de lunch, klaarzetten en na afloop opruimen. Vrijwilligers, leerkrachten en leerlingen kunnen (een deel van) deze taken op zich nemen.

Extern bereid

Kiezen van een cateraar en afstemming over het menu, allergieën, hygiëne en duurzaamheid.
Afhankelijk van de afspraken die gemaakt worden met de leverancier; regelen van het uitdelen van de lunch, de begeleiding tijdens het eten en het opruimen.

Kostenplaatje

Gezonde Lunchtrommel

Geen tot beperkte kosten voor de school, bijvoorbeeld voor aanvullende groente/fruit of materialen om gezond eten te stimuleren.
De school kan ouders tips geven voor een gezonde en betaalbare lunch.

Op school bereid

De kosten liggen tussen de €2 en €3 per leerling per dag.
Mogelijk extra kosten voor personeel, vrijwilligers en materialen, zoals (koel)kast en bestek.
Financiering kan via subsidies zoals gemeentelijke bijdragen, (vrijwillige) ouderbijdragen of sponsoring door lokale bedrijven. Ook is er subsidie vanuit het Programma Schoolmaaltijden mogelijk, voor scholen waarvan minstens 30% van de leerlingen uit een gezin komt met een laag inkomen. Hiervoor gelden voorwaarden, (zie programma Schoolmaaltijden).

Extern bereid

De kosten liggen tussen de €2 en €4 per leerling per dag.
Mogelijk extra kosten voor personeel, vrijwilligers en materialen, zoals (koel)kast en bestek.
Financiering kan via subsidies zoals gemeentelijke bijdragen, (vrijwillige) ouderbijdragen of sponsoring door lokale bedrijven. Ook is er subsidie vanuit het Programma Schoolmaaltijden mogelijk, voor scholen waarvan minstens 30% van de leerlingen uit een gezin komt met een laag inkomen. Hiervoor gelden voorwaarden, (zie programma Schoolmaaltijden).

Ouderbetrokkenheid

Gezonde Lunchtrommel

Ouders zijn verantwoordelijk voor het samenstellen van de lunch.
De school heeft heldere afspraken, ouders zijn daarvan op de hoogte en leven deze na. De school ziet hierop toe.

Op school bereid

De school bepaalt de inhoud van de lunch.
Ouders kunnen betrokken worden bij de samenstelling, bereiding en/of klaarzetten van de lunch.

Extern bereid

School bepaalt de keuze van de leverancier en bijbehorende lunchconcept.
Ouders kunnen betrokken worden bij de keuze van de leverancier, de menukeuze en/of klaarzetten van de lunch.

Kansengelijkheid

Gezonde Lunchtrommel

Ouders bepalen, binnen de kaders van de school, wat kinderen meekrijgen.
In de praktijk kunnen kleine verschillen ontstaan (hoeveelheid/variatie) ondanks het beleid.

Op school bereid

Iedere leerling krijgt eenzelfde gezonde en gevarieerde lunch aangeboden

Extern bereid

Iedere leerling krijgt eenzelfde gezonde en gevarieerde lunch aangeboden.

Invloed op gezondheid

Gezonde Lunchtrommel

De mate van variatie en hoeveelheden van gezond eten is afhankelijk van de kennis en vaardigheden en financiële ruimte van ouders.
De school geeft ouders gezonde richtlijnen (op basis van de adviezen van het Voedingscentrum) mee en ziet erop toe dat dit wordt nageleefd.

Op school bereid

De school stelt het menu op basis van de adviezen van het Voedingscentrum op.
Alle leerlingen krijgen dezelfde, gezonde producten aangeboden.
Leerlingen komen vaker in aanraking met nieuwe producten en smaken.

Extern bereid

De school kiest een cateraar die een gezonde lunch aanbiedt op basis van de adviezen van het Voedingscentrum.
Alle leerlingen krijgen dezelfde, gezonde producten aangeboden.
Leerlingen komen vaker in aanraking met nieuwe producten en smaken.

Invloed op duurzaamheid

Gezonde Lunchtrommel

De school heeft weinig invloed op voedselverspilling, gebruik van materialen en herkomst van producten.
De school kan ouders wel wijzen op de richtlijnen Schijf van Vijf van het Voedingscentrum, die zowel rekening houden met gezondheid als met duurzaamheid.

Op school bereid

De school beslist over de producten en wat er gebeurt met voedselresten.

Extern bereid

De school kan afspraken maken met de leverancier over duurzaamheid en wat er gebeurt met voedselresten.

Stappenplannen

Hopelijk heb je met de Keuzehulp al een keuze kunnen maken uit een gezonde lunchtrommel, een op school bereidde lunch of een lunch die extern bereid is. Of misschien kies je voor meerdere vormen op verschillende dagen? Hier helpen we je graag met behulp van stappenplannen bij het invoeren hiervan.
Door te klikken op de button hieronder kom je bij stappenplannen voor iedere lunchvorm. Met die stappenplannen nemen we je stap voor stap mee in wat er nodig is om een lunchvorm op jouw school in te voeren. Je vind hier ook links naar allerlei handige sites en voorbeelden.

Keuze:

Gezonde Lunchtrommel

Wanneer de school een beleid voor gezonde lunchtrommels invoert, ligt de verantwoordelijkheid deels bij ouders en deels bij de school. Heldere afspraken en goede communicatie zijn hierbij cruciaal. Om dit goed te organiseren hebben we een stappenplan opgesteld met vier fases: voorbereiding, uitwerking, invoering en handhaven & volhouden.

Bekijk het stappenplan

Keuze:

Op school bereid

Wanneer de school zelf de lunch verzorgt, worden de boodschappen meestal geleverd door een supermarkt, groothandel of leverancier. De school bepaalt het menu: bijvoorbeeld brood met beleg, snackgroenten, fruit of een warme maaltijd die op school wordt bereid. Om dit goed te organiseren hebben we een stappenplan opgesteld met vier fases: voorbereiding, uitwerking, invoering en handhaven & volhouden.

Bekijk het stappenplan

Keuze:

Extern bereid

Kiest de school voor een externe leverancier of cateraar voor de lunch, dan scheelt dat veel werk. De cateraar regelt de inkoop en levert de maaltijden kant-en-klaar aan. Toch blijft er voor de school een belangrijke rol: het maken van keuzes, afstemmen met betrokkenen en de organisatie op school. Om dit goed te organiseren hebben we een stappenplan opgesteld met vier fases: voorbereiding, uitwerking, invoering en handhaven & volhouden.

Bekijk het stappenplan

Inspiratie

Hoe doen andere scholen dit?

Extern bereid

Deze school biedt aan alle leerlingen onder andere een gezonde lunch aan, gesteund door de gemeente. De school maakt gebruik van hulpouders als ondersteuning. De schooldirecteur, de leerlingen en een ouder leggen uit wat dit hen oplevert.

Om deze inhoud te kunnen zien moet je eerst marketing cookies accepteren.

Extern bereid

Deze school heeft samen met ouders, leerlingen en het team gekeken hoe een gezonde lunch haalbaar is. De schooldirecteur, een ouder en de aanbieder leggen uit wat de toegevoegde waarde is van het aanbieden van gezonde lunch maaltijden.

Om deze inhoud te kunnen zien moet je eerst marketing cookies accepteren.

Op school bereid

Deze school biedt de leerlingen boterhammen, rauwkost en fruit tussen de middag, dankzij subsidie via het Programma Schoolmaaltijden. Wat hun aanpak zo krachtig maakt, is dat het verweven is in de pedagogische aanpak van de school. zie: Maak het niet te ingewikkeld, begin gewoon.

Op school bereid

Deze school biedt een gezonde lunch aan als onderdeel van de Gezonde basisschool van de Toekomst. Hierin vertellen ook de leerlingen de voordelen van een gezonde lunch maaltijd.

Om deze inhoud te kunnen zien moet je eerst marketing cookies accepteren.

Wat zegt onderzoek over gezonde schoollunches?

Waarom een gezonde lunch een investering is in de gezondheid, ontwikkeling en toekomst van leerlingen én de school.

Een gezonde schoollunch is meer dan alleen een maaltijd. Het is een investering in de gezondheid, ontwikkeling en toekomst van leerlingen én de school. Uit nationale en internationale onderzoeken blijkt dat een goed georganiseerde, gezonde lunch tastbare voordelen oplevert. Klik hier voor een korte samenvatting van het wetenschappelijk bewijs.

Is een nationaal programma van schoollunches noodzakelijk?

Deloitte, Kokkerelli Kids University for Food & Health en Universiteit Maastricht concluderen dat een nationaal programma van schoollunches noodzakelijk is om gezonde eetgewoonten bij kinderen te bevorderen. Door voedzame maaltijden op jonge leeftijd aan te bieden, worden negatieve patronen doorbroken en ontstaat een stevige basis voor cognitieve en fysieke ontwikkeling. Het programma bespaart niet alleen miljarden, maar bevordert ook sociale cohesie, gelijkheid, betere concentratie en minder stress. Investeren in een nationaal programma van schoollunches legt zo het fundament voor een gezondere en succesvollere toekomst voor Nederland. Download het rapport voor meer informatie: Gezond beter eten: voor Nederland | Deloitte.

Wat een gezonde lunch (met gezonde tussendoortjes) en 60 minuten bewegen per schooldag kinderen oplevert volgens wetenschappelijk onderzoek.

De bewezen effectieve formule van de Gezonde Basisschool van de Toekomst (GBT) levert betere leerprestaties, meer mentaal welbevinden en meer gezondheid. Lees deze factsheet voor meer informatie

De gemeente Venlo heeft besloten structureel te investeren in Gezonde Basisschool van de Toekomst (GBT). Wat levert het ze op?

In dit rapport is de maatschappelijke waarde van de GBT in beeld gebracht voor de gemeente Venlo. Er wordt onder andere zo goed mogelijk uitgerekend wat investering in de GBT stakeholders (zoals het kind zelf, ouders, school, gezondheidszorg) in
geld oplevert.

Wat leverde het 10 Utrechtse basisscholen op om extra te werken aan gezonde leefgewoonten lunch, voedseleducatie, bewegen en ouderbetrokkenheid?

Wij vroegen de scholen wat deelname aan het gemeentelijke programma Gezond Gewicht op School oplevert en hoe ze er samen een succes van maken. Link naar de factsheet: gezond-gewicht-op-school-feiten-en-cijfers.jpg (4000×2250)

In Rotterdam werd in 2023-2024 onderzoek gedaan naar de effecten en haalbaarheid van het organiseren van een gezonde schoollunch.

Uit het onderzoek blijkt dat een gezonde schoollunch ervoor zorgt dat kinderen meer groente gaan eten en minder zoete dranken drinken. Ook komt naar voren dat voor de meeste kinderen de lunch vanuit huis niet voldoet aan de richtlijnen van gezonde voeding. Gezonde Schoollunch - CEPHIR

FAQ

Veel gestelde vragen en antwoorden vind je hier:

Waarom zou ik als school aan de slag gaan met een gezonde lunch?

Klik hier voor een samenvatting van de redenen die wetenschappelijk onderzoek naar gezonde lunches oplevert.

Waar vind ik een aanbieder voor een gezonde lunch?

Er zijn enorm veel aanbieders te vinden, van landelijke cateraars tot lokale winkels en supermarkten. Afhankelijk van de lunchvorm die je kiest kun je online zoeken naar landelijke cateraars of in gesprek gaan met lokale leveranciers. Wij mogen zelf als gemeenten geen specifieke commerciële aanbieders aanbevelen. Wel helpen we je graag op weg met een aantal maatschappelijke mogelijkheden. Denk bijvoorbeeld aan:

Sociale ondernemingen die schoollunches bereiden met een maatschappelijk doel. Bijvoorbeeld door lokaal en duurzaam in te kopen of door werkgelegenheid te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
Stichting die gezonde lunches aanbieden, deze zijn vaak ontstaan vanuit ouderinitiatieven of lokale samenwerkingen.
Buurt – en welzijnsorganisaties die in samenwerking met vrijwilligers en lokale producenten schoollunches verzorgen
Lokale voedselcollectieven/ korte keteninitiatieven die scholen kunnen helpen direct in te kopen bij boeren of telers in de regio.

Hoe belast ik het schoolteam zo min mogelijk?

Je kan de keuzehulp te gebruiken om de verschillende opties naast elkaar te leggen en de belasting te vergelijken. Ouderparticipatie of de inzet van vrijwilligers kan de druk op het team ook af laten nemen en hen ondersteunen. Naast draagkracht van het team is het ook goed om met het team te bespreken hoeveel zij hiermee belast zouden willen worden. Er zijn scholen die kiezen om de bovenbouw te laten helpen in andere klassen met bijvoorbeeld het uitdelen van maaltijden of met andere logistieke taakjes met betrekking tot de lunches.

Hoe zorg ik ervoor dat de lunch gezond is?

Een gezonde lunch bestaat uit producten waar kinderen echt iets aan hebben, die energie en voedingsstoffen bieden waar je van groeit, je goed op kunt concentreren en lekker lang vol zit. De Schijf van Vijf van het Voedingscentrum is een handig hulpmiddel om gezonde en duurzame keuzes te maken. Een lunch bestaat idealiter uit Schijf van Vijf- producten. Voorbeelden van Schijf van Vijf-producten zijn groente, fruit, water, volkorenbrood of volkorenpasta, halfvolle melk, 30+ kaas en 100% pindakaas. In de ‘ Kies Ik Gezond?´-app zoek je eenvoudig op of iets in de Schijf van Vijf staat. Kijk op de website van het Voedingscentrum voor meer informatie en hulpmiddelen om de lunch samen te stellen.

Hoe past een gezonde lunch binnen de Gezonde School aanpak?

Gezonde School helpt onderwijsprofessionals om een gezonde leefstijl op school vanzelfsprekend te maken. Dit lukt door met een stappenplan te werken aan gezondheidsthema‘s die de school zelf kiest. De Gezonde School-aanpak richt zich op educatie, beleid, omgeving en signaleren. Bij het thema Voeding omvat dit bijvoorbeeld het aanbieden van gezonde producten zoals fruit en groenten, het aanmoedigen van water drinken en het geven van voedingseducatie. Een gezonde lunch kan hier onderdeel van uitmaken. Door een gestructureerde aanpak en door samen te werken met ouders en de omgeving, kan een gezonde leefstijl voor leerlingen vanzelfsprekend worden gemaakt.

Wat is de relatie met de Gezonde Basisschool van de Toekomst?

De Gezonde Basisschool van de Toekomst (GBT) is een praktisch en wetenschappelijk onderbouwde manier om kinderen gezonde gewoontes aan te leren die hun leven lang meegaan. Bewezen effectief voor álle kinderen, ongeacht hun achtergrond. Leerlingen krijgen elke dag een gezonde lunch, gezonde tussendoortjes en minstens één uur beweging. Vier jaar onderzoek bewijst dat de GBT-formule zorgt voor: betere rekenvaardigheden, minder pestgedrag, gelijke kansen voor álle kinderen, een betere gezondheid, een lagere buikomtrek en kinderen die zich fysiek, mentaal en sociaal beter voelen. Een gezonde lunch op school is dus één van de pijlers van deze structurele aanpak.

Waar kan je nog meer aan denken als je meer aandacht wil besteden aan gezonde voeding op school?

Naast een gezond lunch zijn er meer manieren om gezond eten op school te stimuleren:

Een helder voedingsbeleid met aandacht voor de pauzehap, trakteren en water drinken
Aandacht voor voedsel in de lessen, bijvoorbeeld met het gratis lespakket Smaaklessen.
Stap over van een traktatiebeleid naar een feestbeleid, waarbij kinderen in het zonnetje worden gezet, maar zonder de (financiele) stress van trakteren. Kijk op www.wiejarigisviertfeest.nl voor informatie en hulpmiddelen.
Kijk ook eens naar het lunchmoment zelf: kunnen jullie iets meer tijd nemen om samen te eten, staat er een televisie aan? Kijk op de website van het Voedingscentrum voor tips over het lunchmoment.
Voor fruit als gezond tussendoortje kun je soms in aanmerking komen voor EU schoolfruit. Dit levert dan 20 weken per jaar drie keer per week fruit voor alle kinderen op school.

Welke relevante subsidiemogelijkheden en regelingen zijn er?

Voor de financiering zijn verschillende mogelijkheden beschikbaar.

Gemeenten kunnen soms bijdragen aan initiatieven die gezondheid en kansengelijkheid bevorderen.
Soms kunnen gezonde tussendoortjes deels geleverd worden via EU Schoolfruit.
Ouders kunnen gevraagd worden om (een deel van) de kosten mee te financieren.Voor scholen waarvan minstens 30% van de leerlingen uit een gezin komt met een laag inkomen is er subsidie vanuit het Programma Schoolmaaltijden mogelijk. Hiervoor gelden voorwaarden, zie http://schoolmaaltijden.nl/