Hoe doen ze het in Venlo?

Van broodtrommeltjes tot businesscase: hoe Venlo structureel investeert in gezonde basisscholen

Hoe maak je van een succesvolle pilot structureel gemeentebeleid?
In Venlo lukte dat met De Gezonde Basisschool van de Toekomst. Dankzij een sterke maatschappelijke businesscase en het verbindende werk van JOGG-regisseur Claudia Smeets investeert de gemeente nu structureel in gelijke gezondheidskansen voor ieder kind.

Het is lunchtijd op een basisschool. Drie kinderen openen hun broodtrommeltje. In het eerste zitten volkorenboterhammen en blauwe bessen, in het tweede een stuk pizza en het derde is vrijwel leeg. Precies dit uit het leven gegrepen beeld is waarom de gemeente Venlo het zo belangrijk vindt dat op scholen gezonde voeding en dagelijks bewegen vanzelfsprekend zijn, zegt sportconsulent en JOGG-regisseur Claudia Smeets. ‘Wij willen dat ieder kind gelijke kansen krijg tom gezond te kunnen opgroeien. De Gezonde Basisschool van de Toekomst biedt die kansen: ieder kind kan dagelijks één uur extra matig- intensief bewegen, en ieder kind krijgt een gezonde lunch op school.‘

Tussenstand Venlo: negen basisscholen, drie kinderdagverblijven In sneltreinvaart vertelt Smeets over de historie van De Gezonde Basisschool van de Toekomst in Venlo. ‘Ik raakte enthousiast door een bezoek aan een symposium over dit onderwerp. Het concept ontstond in Zuid-Limburg en mijn doel was om dit ook naar Noord-Limburg, naar Venlo te brengen. In 2020 hebben we het onderwijs in Venlo en omgeving bijeengebracht via een Roadshow, om ze te laten kennismaken met de formule van De Gezonde Basisschool van de Toekomst. In 2021 zijn we feitelijk gestart met de eerste twee basisscholen.‘

Eind 2025 is dat aantal uitgegroeid tot negen Venlose basisscholen. ‘En ook drie kinderdagverblijven doen mee, onder de paraplu van het programma Gelijke Kansen door Duurzame Samenwerking Venlo.‘ Wat ziet Smeets op al die scholen aan effecten? ‘Om te beginnen dat die kansengelijkheid is gestegen, geen ongelijkheid in broodtrommeltjes meer. Maar ook zien we dat er uitgebreid samen geluncht wordt, dat kinderen de tijd nemen voor hun eten, dat ze veel meer proeven.‘ Daarnaast ontstaat er meer tijd en ruimte om te bewegen. ‘Zo krijgen alle kinderen gelijke kansen om kennis te maken met sport en beweging. Om hun talenten te ontdekken en te onderzoeken wat ze leuk vinden om te doen.‘

Maatschappelijke businesscase: welke wijken zijn kansrijk?
Het succes heeft wel een prijskaartje. De kosten zijn ongeveer 5 euro per kind per dag. Om uit te leggen hoe dit is bekostigd, onderscheidt Smeets twee perioden: de periode tot en met 2025 en die vanaf 2026. ‘Toen ik jaren geleden scholen bezocht om ze enthousiast te maken, kreeg ik als reactie dat ik een goed verhaal had, maar dat ze zich wel afvroegen wie dat allemaal betaalt. En dan ook nog eens over een langere periode, één schooljaar vonden ze voor zo‘n structurele verandering onvoldoende.‘

Kort samengevat, de gemeente Venlo en het onderwijs bouwden een businesscase op die uiteindelijk resulteerde in de Regiodeal Noord-Limburg, waarbij onder meer de provincie en de gemeente de gezonde lunch en de mogelijkheden voor extra beweging bekostigden. ‘De basis voor de businesscase werd gevormd door de data, feiten en cijfers uit alle onderzoeken die zijn gedaan naar De Gezonde Basisschool van de Toekomst. Maar ook brachten we overtuigend in kaart op welke wijken in Venlo we ons vooral moesten richten. Waar anderen spreken over rode wijken of kansarme wijken, spreek ik daarbij liever over kansrijke wijken.‘

1 euro geïnvesteerd, 7,65 euro terug
Het slechte nieuws: de Regiodeal, en daarmee de subsidie, loopt eind 2025 af. Het goede nieuws: voor de negen deelnemende scholen lijken structurele middelen gevonden. ‘Als de gemeenteraad van Venlo in november goedkeuring geeft aan de voorgestelde begroting – en we verwachten dat dat gebeurt – dan gaat de gemeente Venlo structureel acht ton per jaar investeren in De Gezonde Basisschool van de Toekomst. Daarmee borgen we duurzaam de huidige negen scholen.‘ Wat daarbij hielp, was een kwantitatieve aanvulling op businesscase. ‘Met Social Finance NL hebben we de baten van De Gezonde Basisschool van de Toekomst in kaart gebracht. Aangetoond is dat de maatschappij – zoals het kind zelf, de ouder en de overheid – voor elke geïnvesteerde euro 7,65 euro terugkrijgt.‘

De komende jaren kan Smeets met haar team enthousiast verder bouwen aan gezondere basisscholen. Ambities heeft ze daarbij te over. Harde ambities – private partijen werken aan een stichting, Gezonde Scholen Venlo, om vandaaruit ook goede doelen en bedrijven aan zich te binden – en zachte. ‘Mijn hartenwens is dat ieder kind in Venlo via De Gezonde Basisschool van de Toekomst gelijke kansen krijgt en gezond mag opgroeien.‘

Bottom-up starten met De Gezonde Basisschool van de Toekomst
Smeets is als sportconsulent met dit project begonnen. Pas later is ze JOGG-regisseur geworden. Haar werkwijze week daarom wat af van die van JOGG-regisseurs. ‘Ik ben met mijn voeten in de klei begonnen, ben gestart bij de basis, met de leerkrachten. Iets wat voor een JOGG-regisseur ongebruikelijk is. Zelf ben ik van huis uit gymdocent, dus ik ben gaan praten met warme contacten, met leerkrachten in mijn netwerk. Enthousiast ben ik mijn verhaal gaan vertellen, met het beeld van de broodtrommels erbij, dat ze duidelijk herkenden.‘

Als een lopend vuurtje verspreidde dit enthousiasme zich. ‘De volgende stap was het aanhaken van de schooldirecties en -besturen. Want natuurlijk moeten ook zij er iets van vinden. De Gezonde Basisschool van de Toekomst betekent immers een cultuurshock voor veel scholen. Ze zijn gewend aan taal en rekenen en moeten zich dan ineens met leefstijl bezighouden. Een taak die primair bij de opvoeder ligt. Maar als je de relatie tussen eten en bewegen enerzijds en leren anderzijds goed uitlegt, zien ook zij het belang snel.‘ Cruciaal in het meenemen van het onderwijs volgens Smeets: ontzorgen, vertrouwen wekken en samenwerken.

Zo bouwde Smeets in Venlo aan de ene kant aan De Gezonde Basisschool van de Toekomst. En aan de andere kant zocht ze verwoed naar middelen die dit alles konden bekostigen. ‘Reken voor een heel voorbereidingstraject op een vol schooljaar‘, zegt ze. ‘Daarna kun je geleidelijk of juist disruptief met de uitvoering beginnen.‘

Gouden tip voor JOGG-regisseurs
Welke gouden tip heeft Smeets tot slot voor al die JOGG-regisseurs die in hun eigen gemeente willen bouwen aan een gezondere schoolomgeving met behulp van De Gezonde Basisschool van de Toekomst? ‘Begin bij het onderwijs. Zoek de samenwerking met de Gezonde School adviseur en bouw een goede verdere samenwerking op met scholen waarmee al een relatie is. Kijk waar de energie zit. En kijk ook naar de mogelijkheden in je gemeente. In welke wijken liggen de grootste kansen?‘ Als je dit alles ook nog eens met een gezonde dosis enthousiasme doet, zoals Smeets, is succes bijna verzekerd.